Barqaror rivojlanish iqtisodiyoti
Barqaror rivojlanish hozirgi ehtiyojlarni qondirishni kelajakdagi imkoniyatlarni saqlash bilan bog'laydi. Bu yondashuvning asosiy tushunchalari va o'lchash qiyinchiliklari yoritiladi.
Uzoq muddatli o'lchov
Barqaror rivojlanish tushunchasi iqtisodiy natijani faqat joriy davr bo'yicha emas, uzoq muddat davomida saqlanish qobiliyati bo'yicha baholashni taklif qiladi. Bunda hozirgi ehtiyojlarni qondirish kelajak avlodning imkoniyatlarini kamaytirmasligi asosiy shart hisoblanadi. Shu bilan tahlil doirasi ancha kengayadi.
Qisqa muddatda foydali ko'ringan yechim uzoq muddatda zarar keltirishi mumkinligi shu yondashuvning bosh e'tiborida turadi.
Tabiiy kapital tushunchasi
Tabiiy resurslar, tuproq unumdorligi, suv zaxirasi va ekotizim xizmatlari birgalikda tabiiy kapital deb ataladi. Ular ham uskuna kabi ishlab chiqarish uchun asos bo'ladi, farqi shundaki tiklanishi sekin yoki umuman mumkin emas. Shuning uchun ularning kamayishi kapital yo'qotilishi sifatida qaraladi.
An'anaviy hisoblarda bu yo'qotish ko'pincha aks etmaydi va natija haqiqatdan yaxshiroq ko'rinadi. Shu bois tabiiy kapitalni hisobga oluvchi qo'shimcha yondashuvlar ishlab chiqilgan.
Tashqi effektlar va ularning bahosi
Ishlab chiqarish yoki iste'mol jarayoni unda qatnashmagan tomonga ta'sir qilsa, bu tashqi effekt deb ataladi. Ifloslanish salbiy, bilim tarqalishi esa ijobiy tashqi effektga misol bo'ladi. Bunday ta'sir bozor narxida aks etmagani uchun qaror qabul qilishda hisobga olinmay qolishi mumkin.
Tashqi effektni baholab, uni qaror mantiqiga kiritish barqarorlik tahlilining muhim qismidir.
Resurs samaradorligi va aylanma yondashuv
Barqarorlikka erishishning bir yo'li bir xil natijani kamroq resurs bilan olishdir. Energiya va materialdan samarali foydalanish, chiqindini qayta ishlash hamda mahsulot xizmat muddatini uzaytirish shu yo'nalishga kiradi. Bunday yondashuv chiziqli oqim o'rniga aylanma oqimni taklif qiladi.
Aylanma tuzilmada bir jarayonning chiqindisi boshqasi uchun xomashyo vazifasini bajaradi. Bunday bog'lanish material oqimini yopiq halqaga yaqinlashtiradi.
Avlodlararo taqsimot masalasi
Barqarorlik masalasi mohiyatan taqsimot masalasi hamdir: naf hozir olinadi, xarajat esa ko'pincha keyinroq yuzaga chiqadi. Kelajakdagi natijani hozirgi qiymatga keltirish usuli xulosaga sezilarli ta'sir ko'rsatadi. Shu sababli uzoq muddatli baholash usuli nazariy muhokamaning doimiy mavzusi bo'lib qoladi.
Masala faqat texnik emas, qadriyat tanlovi bilan ham bog'liqligi shundan ko'rinadi.
O'lchash va ko'rsatkichlar muammosi
Barqarorlikni bitta raqam bilan ifodalash qiyin, chunki u iqtisodiy, ijtimoiy va tabiiy jihatlarni birlashtiradi. Shu bois an'anaviy natija ko'rsatkichlariga qo'shimcha o'lchovlar taklif qilinadi. Ularning har biri o'z kuchli va zaif tomoniga ega.
Amaliyotda ko'rsatkichlar to'plamini birga qarash yagona umumlashtirilgan raqamdan ko'ra ishonchliroq tasavvur beradi.