Kitob illyustratsiyasi san'ati
Yaxshi illyustratsiya matnni takrorlamaydi, unga yangi ma'no qatlamini qo'shadi, ochiq qolgan joy esa o'quvchi tasavvuriga erkinlik beradi. Uslub asar janri hamda o'quvchi doirasiga qarab tanlanadi.
Illyustratsiyaning vazifasi
Kitob illyustratsiyasi matnni tasviriy vositalar bilan to'ldiradigan san'at turi hisoblanadi. U voqealarni ko'rsatibgina qolmay, asarning kayfiyatini, zamonini va ruhini o'quvchiga yetkazadi. Yaxshi tasvir matnni takrorlamaydi, balki unga yangi ma'no qatlamini qo'shadi.
Illyustratsiya ko'pincha o'quvchining kitob bilan birinchi uchrashuvini boshqaradigan vosita bo'lib xizmat qiladi. Shu bois unga alohida mas'uliyat bilan yondashiladi.
Matn bilan munosabat
Rassom avval asarni diqqat bilan o'qib, qaysi lahzalarni tasvirlash mumkinligini belgilaydi. Tanlov muhim ahamiyatga ega: har bir voqeani ko'rsatish shart emas, aksincha ochiq qolgan joy o'quvchi tasavvuriga erkinlik beradi. Ba'zan eng kuchli tasvir bevosita tasvirlanmagan holatga ishora qiladi.
Matn va tasvir orasidagi masofa juda kichik bo'lsa, illyustratsiya ortiqcha bo'lib qoladi. Juda katta bo'lsa esa o'quvchi bog'liqlikni umuman sezmaydi.
Uslub va texnika tanlovi
Illyustratsiya uslubi asarning janri hamda o'quvchi doirasiga qarab tanlanadi. Qalam chizmasi, akvarel, gravyura yoki raqamli usul, ularning har biri o'z ovoziga ega bo'lib, kitobning umumiy taassurotini o'zgartiradi. Yengil va ochiq uslub bir asarga mos kelsa, boshqasiga qat'iy hamda to'q yechim kerak bo'ladi.
Bir kitob ichida uslub yaxlit saqlanishi kerak, aks holda tasvirlar bir-biriga begona ko'rinadi. Uslub tanlovi odatda dastlabki qoralamalarda sinab ko'riladi.
Bolalar kitobidagi tasvir
Bolalarga mo'ljallangan nashrlarda tasvir ko'pincha matndan ko'ra ko'proq maydon egallaydi. Aniq shakllar, tanib olinadigan qiyofalar va ochiq ranglar kichik o'quvchiga voqeani kuzatish imkonini beradi. Bunday kitobda tasvir o'qishni o'rganish jarayonining bir qismiga aylanadi.
Ko'pincha bolalar tasvirdagi mayda tafsilotlarni kattalardan ko'ra sinchkovroq kuzatadi. Shu sababli har bir sahifa qayta-qayta ko'rishga arzishi kerak.
Muqova va bezak unsurlari
Kitob bezagi faqat sahifa ichidagi rasmlardan iborat emas: muqova, sarvaraq, bosh harf va sahifa hoshiyasi ham shu ishning bir qismi hisoblanadi. Bu unsurlar birgalikda nashrning yagona vizual qiyofasini yaratadi. Muqova esa kitob mazmunini bir qarashda ifodalashi kerak.
Bezak unsurlari o'zaro uyg'un bo'lsa, kitob yaxlit buyum sifatida qabul qilinadi. Bunday yaxlitlik o'qish tajribasini ham yoqimli qiladi.
Sahifadagi joylashuv
Tasvirning sahifadagi o'rni o'qish ritmini belgilaydi: u matnni bo'lishi, unga hamroh bo'lishi yoki butun yoyilmani egallashi mumkin. Tasvir bilan matn orasidagi bo'sh joy sahifani havodor qiladi va o'qishni yengillashtiradi. Bosma xususiyatlari ham hisobga olinadi, chunki qog'oz va bo'yoq rangni o'zgartiradi.
Shu sababli rassom ko'pincha nashrni tayyorlovchilar bilan birgalikda ishlaydi. Sinov nusxasi bosilib, ranglar shu asosda tuzatiladi.