Grafika san'ati va uning imkoniyatlari
Grafikada bitta uzluksiz chiziq shaklni ham, harakatni ham bildira oladi, bo'sh qolgan joy esa ma'no tashiydi. Qo'lda bajariladigan va bosma texnikalar, qog'oz hamda asbob uchi roli ko'rib chiqiladi.
Grafikaning chiziq tiliga tayanishi
Grafikada asosiy ifoda vositasi chiziq va uning tezligi hisoblanadi. Bitta uzluksiz chiziq shaklni ham, harakatni ham, hatto kayfiyatni ham bildira oladi. Shu sababli grafik asar ko'pincha ixcham, aniq va o'qishga oson ko'rinadi.
Ortiqcha detaldan voz kechish bu yo'nalishda kamchilik emas, balki ongli tanlov. Kamroq vosita ko'pincha kuchliroq taassurot qoldiradi. Bo'sh qolgan joy ham ma'no tashiydi.
Quruq va bosma texnikalar
Grafika shartli ravishda qo'lda bajariladigan va bosma yo'l bilan ko'paytiriladigan turlarga bo'linadi. Birinchisida qalam, ko'mir yoki siyoh bevosita qog'ozga tushadi, ikkinchisida esa avval maxsus qolip tayyorlanadi. Qolipdan bir necha nusxa olish mumkin bo'lgani uchun bosma grafika keng tarqalgan.
Har ikki guruh ham bir xil badiiy qiymatga ega deb qaraladi. Farq faqat texnologik yo'lda, natijaning qadrida emas.
Qog'oz va asboblarning roli
Qog'oz grafikada shunchaki asos emas, u tasvirning teng huquqli ishtirokchisi hisoblanadi. Uning donadorligi va rangi chiziq qanday yotishini hamda dog' qanchalik chuqur ko'rinishini belgilaydi. Asbob uchining qattiqligi ham natijani sezilarli o'zgartiradi.
Materialni oldindan sinab ko'rish keraksiz kutilmagan natijalardan saqlaydi. Sinov varag'i tajribali ustalarda ham doimo yonida turadi. Bu odat keraksiz qayta ishlashdan xalos qiladi.
Oq va qora oralig'idagi ifoda
Grafikaning kuchi ranglar boyligida emas, ohanglar oralig'ini nozik boshqarishdadir. Oq yuza yorug'lik vazifasini bajaradi, qora esa chuqurlik va og'irlik beradi. Ular orasidagi kulrang pog'onalar hajm hamda masofa tuyg'usini yaratadi.
Tegilmagan oq joy ko'pincha eng ta'sirchan qism bo'lib qoladi. Uni to'ldirishga shoshilmaslik alohida mahorat sanaladi. Ortiqcha shtrix esa tasvirni og'irlashtiradi.
Kitob va amaliy grafika
Grafika mustaqil asar sifatida ham, matn bilan birga ham yashaydi. Kitob bezagida u matn ohangini qo'llab-quvvatlaydi va sahifa tuzilishiga tartib kiritadi. Amaliy grafikada esa belgi va shartli tasvir orqali ma'lumot uzatiladi.
Bu sohada aniqlik va o'qilishi qulaylik badiiy jozibadan kam ahamiyatli emas. Tushunarsiz belgi o'z vazifasini bajarmaydi.
Grafikani o'rganish yo'li
O'rganish odatda oddiy shakllarni chizishdan, so'ng ularning soyasini kuzatishdan boshlanadi. Kundalik eskiz daftari yuritish qo'lni erkinlashtiradi va kuzatuvni odatga aylantiradi. Bir mavzuni turli asbob bilan takrorlash material sezgisini shakllantiradi.
Sabr bu yerda muhim, chunki chiziqning ishonchli bo'lishi uzoq mashq natijasida yuzaga keladi.