Ganchkorlik san'ati haqida
Ganch suv bilan aralashtirilgach qisqa vaqtda qota boshlaydi va shu tezlik ustadan aniq reja talab qiladi. O'yish material qotmasdan bajariladi, o'yma va quyma usullari birga qo'llanadi.
Ganch materialining xususiyati
Ganch tabiiy toshni kuydirib maydalash orqali olinadigan oq kukun hisoblanadi. Suv bilan aralashtirilganda u xamirsimon holatga keladi va qisqa vaqt ichida qota boshlaydi. Aynan shu tezlik ustadan aniq reja hamda shoshilmas, ammo uzluksiz ish talab qiladi.
Qotgan ganch yengil bo'ladi, shu bois undan katta yuzalarni bezash qulay. Og'irlik kam bo'lgani uchun u shiftda ham qo'llanaveradi. Konstruksiyaga qo'shimcha yuk deyarli tushmaydi.
Ho'l holatda ishlash imkoniyati
Ganchkorlikning asosiy o'ziga xosligi shundaki, o'yish material to'liq qotmasdan turib bajariladi. Yarim qotgan qatlam pichoqqa yumshoq bo'ysunadi va kesim chetlari toza chiqadi. Vaqt o'tib ketsa, material qattiqlashib, nozik ishlov berish sezilarli qiyinlashadi.
Shu sababli usta yuzani bo'lak-bo'lak qilib, navbat bilan ishlaydi. Bir kunda bajariladigan hajm oldindan hisoblanadi. Qolgan qism keyingi qatlam bilan davom ettiriladi.
O'yma va quyma usullari
Birinchi usulda devorga yotqizilgan ganch qatlamiga naqsh chizilib, ortiqcha qismi olib tashlanadi. Ikkinchi usulda esa tayyor qolipga qorishma quyiladi va qotgach o'z joyiga o'rnatiladi. Quyma usul takrorlanuvchi elementlarni tez tayyorlashga imkon beradi.
Ko'p ishlarda ikkala usul birga qo'llanib, bir-birini to'ldiradi. Asosiy maydon quyma, muhim qismlar esa qo'lda ishlanadi. Shu tariqa vaqt va sifat muvozanatlanadi.
Panjara va yorug'lik o'yini
Ganchdan teshikli panjara yasash bu hunarning alohida yo'nalishi hisoblanadi. Bunday panjara derazani butunlay to'sib qo'ymaydi, aksincha, yorug'likni maydalab, xonaga yumshoq nur tushiradi. Kun davomida naqsh soyasi devor bo'ylab sekin siljib turadi.
Shu tariqa bezak qotib qolgan emas, o'zgaruvchan taassurot beradi. Yorug'lik bu yerda ikkinchi usta vazifasini bajaradi.
Ichki fazoda qo'llanishi
Ganch namlikka chidamsiz bo'lgani uchun asosan yopiq fazoda ishlatiladi. U shift, ravoq oralig'i, tokcha atrofi va burchak qismlarni bezashda qo'llanadi. Tabiiy oq rangi tufayli u xonani yorqinroq ko'rsatadi.
Zarur bo'lganda yuzaga rang beriladi, ammo an'anada tabiiy oqlik afzal ko'rilgan. Rang qo'shilsa, soya o'yini kuchsizlanadi. Oq yuza esa naqsh chizig'ini aniq ko'rsatadi.
Ustadan shogirdga o'tish
Ganchkorlik uzoq vaqt og'zaki va amaliy yo'l bilan o'rgatilgan hunar hisoblanadi. Shogird avval qorishma tayyorlash va yuzani tekislashni, keyin o'yishni o'zlashtirgan. Bu bosqichlar tezlashtirib bo'lmaydigan ketma-ketlik sanaladi.
Qo'l sezgisi kitobdan emas, faqat material bilan bevosita ishlash orqali shakllanadi.