Mang'itlar sulolasi β Buxoroning so'nggi sulolasi
Chingiziy naslidan bo'lmagani uchun ular xon emas, amir unvonini olgan va qonuniylikni diniy yo'l bilan izlagan. 1868-yildan amirlik Rossiya protektorati maqomida yashadi.
Tashkil topishi
Mang'itlar o'zbek qabilalaridan biri edi.
XVIII asrda ashtarxoniylar zaiflashgach, ular ko'tarildi.
Muhammad Rahim dastlab xon nomidan hokimiyatni yuritdi, 1750-yillarda esa uni to'liq qo'lga oldi.
Unvon masalasi
Yangi sulola oldida qonuniylik muammosi turardi.
Chingiziy naslidan bo'lmagani uchun ular "xon" unvonini ololmasdi.
Yechim: ular o'zlarini "amir" deb atadi.
Bu Amir Temur qo'llagan yechimga o'xshaydi β u ham shu sababdan "amir" bo'lgan.
Shu sababli davlat "Buxoro amirligi" deb ataladi.
Qonuniylik izlash
Mang'itlar boshqa yo'l bilan ham qonuniylik izladi.
Ular o'zlarini islom himoyachisi sifatida ko'rsatdi. Buxoro madrasalari qo'llab-quvvatlandi va shahar islom ta'limining muhim markazi bo'lib qoldi.
Ya'ni chingiziy nasl o'rniga diniy qonuniylik qo'yildi.
Boshqaruv
Amirlikda an'anaviy tuzilma saqlangan: qushbegi bosh vazir vazifasini bajarardi, viloyatlarni beklar boshqarardi.
Shariat asosiy huquq manbai edi.
Amir Nasrullo qattiqqo'lligi bilan tanilgan: u 1842-yilda Qo'qonni egallab, xonlik oilasini va shoira Nodirani qatl ettirgan.
Rossiya protektorati
1868-yilda amirlik rus qo'shinidan yengildi.
Shartnoma bo'yicha u protektorat maqomiga o'tdi: tashqi siyosat huquqidan mahrum bo'ldi, ammo ichki boshqaruv amirda qoldi.
Bu holat ellik yildan ortiq davom etdi.
Bu davrda temir yo'l qurildi va Buxoro Rossiya iqtisodiga bog'landi.
Jadidlar bilan ziddiyat
XX asr boshida amirlikda "Yosh buxoroliklar" harakati paydo bo'ldi.
Ular islohot talab qildi: maktab, matbuot, soliq tizimi va boshqaruvni yangilash.
Amir Olimxon dastlab yon bosgandek bo'ldi, keyin harakatni bostirdi.
Ko'plab jadid qatl etildi yoki qochib ketdi.
Bu ziddiyat amirlik ichidagi bo'linishni chuqurlashtirdi va uni zaiflashtirdi.
Yakuni
1920-yilning sentyabrida Qizil Armiya Buxoroni egalladi.
Shahar bir necha kunlik jangdan keyin olindi. Ark qal'asi va shaharning bir qismi vayron bo'ldi.
Amir Olimxon Afg'onistonga qochdi va 1944-yilda Kobulda vafot etdi.
Amirlik o'rnida Buxoro Xalq Sovet Respublikasi tuzildi.
Merosi
Mang'itlar qariyb bir yarim asr hukmronlik qildi.
Ular Markaziy Osiyodagi an'anaviy davlatchilikning so'nggi sulolasi bo'ldi.
Buxoro tarixiy markazi β Ark, madrasalar, savdo gumbazlari β bugungacha saqlangan va YuNESKO ro'yxatiga kiritilgan.