Napoleon Bonapart β Yevropani qayta chizgan imperator
Napoleon inqilobdan keyingi Fransiyada hokimiyatni egallab, Yevropaning katta qismini bo'ysundirdi. Uning fuqarolik kodeksi bugungi huquq tizimlariga ta'sir ko'rsatgan.
Hayoti
Napoleon Bonapart 1769-yilda Korsika orolida tug'ilgan.
U harbiy ta'lim olgan va Fransuz inqilobi yillarida tez ko'tarildi: yosh ofitser sifatida bir necha yurishda muvaffaqiyat qozondi.
1799-yilda davlat to'ntarishi bilan hokimiyatni egalladi, 1804-yilda esa o'zini imperator deb e'lon qildi.
Napoleon 1821-yilda Muqaddas Yelena orolida, surgunda vafot etgan.
Yurishlari
Napoleon yigirmaga yaqin yirik jangda g'alaba qozongan.
Austerlits jangi uning eng mashhur g'alabasi hisoblanadi β u yerda kamroq kuch bilan ikkita imperiya qo'shinini yengdi.
Uning harbiy uslubi tezlikka tayanardi: qo'shinni kutilmagan joyda to'plash, dushmanni bo'lib tashlash va ustunlikni bir nuqtaga jamlash.
Uning davrida Fransiya Yevropaning katta qismini nazorat qildi.
Rossiya yurishi
1812-yilda Napoleon Rossiyaga yurish qildi. Bu uning eng katta xatosi bo'ldi.
Rus qo'shini hal qiluvchi jangdan qochib, ichkariga chekindi. Borodino jangida katta yo'qotish bo'ldi, ammo natija hal bo'lmadi.
Napoleon Moskvaga kirdi, lekin shahar yondi va u yerda qolib bo'lmadi. Chekinish qishda kechdi va qo'shinning katta qismi yo'lda halok bo'ldi.
Bu mag'lubiyat uning kuchini sindirdi.
Vaterloo
1814-yilda Napoleon taxtdan voz kechib, Elba oroliga surgun qilindi.
U qochib qaytdi va yana hokimiyatni egalladi β bu davr "yuz kun" deb ataladi.
1815-yilda Vaterloo jangida u yakuniy mag'lubiyatga uchradi va Atlantika okeanidagi uzoq orolga surgun qilindi.
Fuqarolik kodeksi
Napoleonning eng uzoq ta'sir qilgan ishi urush emas, huquq bo'ldi.
Uning davrida yaratilgan fuqarolik kodeksi mulk, shartnoma, oila va meros masalalarini tizimli bayon qildi. U qonun oldida tenglik tamoyiliga tayanardi.
Kodeks aniq va tushunarli yozilgani bilan ajralib turardi β bu ataylab qilingan.
U Napoleon zabt etgan o'lkalarga tarqaldi va u yerda saqlanib qoldi. Bugungi kunda ko'plab davlat huquq tizimi shu hujjatga borib taqaladi.
Napoleon o'zi ham buni tushungan: surgunda u haqiqiy shuhratini qirq jang emas, kodeks keltirishini aytgan.
Baholanishi
Napoleon figurasi bahsli.
U inqilob g'oyalarini β qonun oldida tenglik, feodal imtiyozlarning bekor qilinishini β Yevropaga tarqatdi.
Ayni paytda uning urushlari millionlab odamning halokatiga sabab bo'ldi va u o'zi ag'darishga yordam bergan yakka hokimlikni qayta tikladi.
Merosi
Napoleon davri Yevropa siyosiy xaritasini o'zgartirdi va milliy davlatlarning shakllanishiga turtki berdi.
Uning nomi harbiy san'at, huquq va siyosat tarixida bugungacha o'rganiladi.