O'zbekiston mustaqilligining e'lon qilinishi (1991)
1991-yil 31-avgustda Oliy Kengash davlat mustaqilligi to'g'risidagi bayonotni qabul qildi, dekabrda esa referendum o'tkazildi. Yangi valyuta, armiya va davlat ramzlari shu yillarda shakllandi.
Tarixiy sharoit
1980-yillar oxirida Sovet Ittifoqi chuqur inqirozga uchradi.
Iqtisod turg'unlikda, islohot urinishlari natija bermadi. Oshkoralik siyosati uzoq yashirilgan haqiqatlarni ochib tashladi.
O'zbekistonda asosiy norozilik mavzulari aniq edi: paxta yakkahokimligi, Orol dengizining qurishi, "paxta ishi" tergovi va turmush darajasi.
Til masalasi
1989-yilda o'zbek tiliga davlat tili maqomi berildi.
Bu muhim qadam edi: undan oldin rasmiy ish yuritish asosan rus tilida borardi.
Qonun madaniy uyg'onishning belgisi bo'ldi.
Avgust voqealari
1991-yilning avgustida Moskvada davlat to'ntarishiga urinish bo'ldi.
Konservativ kuchlar eski tartibni tiklashga urindi va muvaffaqiyatsizlikka uchradi.
Bu urinish tizimning zaifligini ochiq ko'rsatdi va parchalanishni tezlashtirdi.
Shundan keyin respublikalar birin-ketin mustaqillikni e'lon qila boshladi.
E'lon
1991-yilning 31-avgustida Oliy Kengash sessiyasi bo'ldi.
Unda O'zbekiston Respublikasining davlat mustaqilligi to'g'risidagi bayonot qabul qilindi.
1-sentyabr Mustaqillik kuni deb e'lon qilindi.
Dekabr oyida referendum o'tkazildi va aholining katta ko'pchiligi mustaqillikni qo'llab-quvvatladi.
Dastlabki yillar
O'tish og'ir kechdi.
Iqtisodiy aloqalar uzildi: korxonalar bir-biriga bog'langan edi va chegara paydo bo'lgach ta'minot to'xtadi.
Yangi valyuta joriy etildi, o'z armiyasi tuzildi, chegara qo'riqlana boshladi.
Elchixonalar ochildi, xalqaro tashkilotlarga a'zolik rasmiylashtirildi β O'zbekiston 1992-yilda BMTga qabul qilindi.
Ramzlar
Yangi davlat ramzlari qabul qilindi: bayroq, gerb va madhiya.
Madhiya matnini Abdulla Oripov yozdi, musiqasini Mutal Burhonov bastalagan.
Meros masalasi
Mustaqillikdan keyin tarixga munosabat o'zgardi.
Sovet davrida chetlatilgan siymolar nomi tiklandi: Amir Temur, jadidlar, qatag'on qurbonlari.
Toshkentdagi markaziy maydon Amir Temur nomi bilan atalgan.
Qatag'on qurbonlari xotirasiga majmua barpo etildi.
Alifbo yana o'zgardi: kirilldan lotinga o'tish boshlandi β bu jarayon uzoq davom etdi.
Ahamiyati
Mustaqillik Markaziy Osiyoda davlatchilikning tiklanishi sifatida qaraladi.
Mintaqada davlatchilik an'anasi qadimiy: Somoniylar, Temuriylar, keyin xonliklar. U XIX asr oxirida uzilgan edi.
Merosi
1-sentyabr O'zbekistonning asosiy milliy bayrami. Bu sana har yili nishonlanadi, o'z moliya, chegara va tashqi aloqa tuzilmalarini shakllantirish esa keyingi yillarning asosiy vazifasi bo'lgan.
Mustaqillik yillari mamlakat tarixida yangi bosqich sifatida qaraladi β u o'z yo'lini mustaqil belgilash imkonini bergan.