Rejissyorlik san'ati haqida
Rejissyor asarni talqin qiladi, uni sahnaviy shaklga soladi va ijodiy jamoani yagona g'oya atrofida birlashtiradi. Bu kasbning badiiy tomonlari haqida umumiy tushuncha.
Rejissyor ishining mohiyati
Rejissyorlik β badiiy matnni jonli tomoshaga aylantiruvchi ijodiy kasb hisoblanadi. Rejissyor asarni o'qib chiqadi, uning ichki ma'nosini topadi va shu ma'noni tomoshabinga yetkazadigan shaklni izlaydi. Bu ish yozuvchining so'zi bilan sahnadagi harakat orasidagi ko'prik vazifasini bajaradi.
Shu sababli rejissyorni ko'pincha butun tomosha uchun javob beradigan yagona badiiy rahbar deb ta'riflashadi. Uning qarori sahnadagi har bir tafsilotda u yoki bu darajada aks etadi.
Asarni talqin qilish
Har bir matnni turlicha o'qish mumkin, va aynan talqin rejissyor ishining o'zagi sanaladi. Talqin asarning asosiy g'oyasini, qahramonlar orasidagi ziddiyatni va voqealarning ichki mantiqini aniqlashdan boshlanadi. Aniq talqinsiz tomosha bir-biriga bog'lanmagan alohida sahnalar to'plamiga aylanib qoladi.
Talqin erkin bo'lsa ham, u matnning ruhiga zid bo'lmasligi kerak degan qarash keng tarqalgan. Aks holda tomoshabin asar bilan tomosha orasidagi bog'liqlikni yo'qotadi.
Sahnalashtirish va makon
Sahnalashtirish qahramonlarning makondagi joylashuvi, harakat yo'nalishi va sahna jihozining tartibini belgilaydi. Personajlar orasidagi masofa, ularning bir-biriga qarab yoki teskari turishi ham ma'no tashiydi. Shu tarzda makonning o'zi hikoya aytuvchi vositaga aylanadi.
Yorug'lik va sahna bezagi esa bu makonga kayfiyat hamda zamon tuyg'usini qo'shadi. Bo'sh qolgan sahna qismi ham ma'noli pauza vazifasini o'tashi mumkin.
Ijrochi bilan ishlash
Rejissyor ijrochiga tayyor natijani buyurmaydi, balki uni o'z obrazini izlashga yo'naltiradi. Suhbat, mashq va takroriy sinov orqali qahramonning maqsadi, xatti-harakat sababi va ichki holati oydinlashadi. Ishonchli obraz aynan shu sabrli mehnat natijasida tug'iladi.
Ijrochi bilan o'zaro ishonch bo'lmasa, eng puxta talqin ham sahnada sovuq ko'rinadi. Shu bois mashq jarayonida ochiq suhbat alohida ahamiyatga ega.
Ritm va sur'at boshqaruvi
Tomoshaning ritmi sahnalarning uzun-qisqaligidan, jimlik va harakat almashuvidan tashkil topadi. To'g'ri tanlangan ritm tomoshabin diqqatini ushlab turadi, noto'g'risi esa uni charchatadi. Shuning uchun rejissyor butun asarni yaxlit musiqiy tuzilma kabi eshitishga harakat qiladi.
Kutilmagan pauza yoki keskin tezlashuv ko'pincha eng kuchli badiiy ta'sirni beradi. Ritm ustidagi ish odatda mashqlarning eng oxirigacha davom etadi.
Ijodiy jamoani birlashtirish
Tomosha o'nlab kishining mehnati bilan yaratiladi: rassom, bastakor, yorug'lik va kiyim ustalari shular jumlasidan. Rejissyorning vazifasi bu turli ovozlarni bitta badiiy g'oya atrofida uyg'unlashtirishdan iborat. Aks holda har bir bo'lim o'zicha yaxshi ishlaydi-yu, umumiy yaxlitlik yo'qoladi.
Shu bois rejissyorlikda tashkilotchilik qobiliyati ijodiy did bilan teng darajada muhim sanaladi. Jamoadagi erkin muloqot esa izlanish uchun zarur muhitni yaratadi.