San'at asarlarini asrash va restavratsiya
Asarlar vaqt, yorug'lik va namlik ta'sirida asta-sekin o'zgaradi. Ularni saqlash sharoiti, holatni hujjatlashtirish hamda restavratsiyaning asosiy tamoyillari izohlanadi.
Materialning tabiiy qarishi
Har qanday badiiy asar jismoniy materialdan iborat va bu material vaqt o'tishi bilan muqarrar o'zgaradi. Bo'yoq qatlami quriydi hamda mo'rtlashadi, qog'oz sarg'ayadi, mato tolalari esa asta-sekin kuchini yo'qotadi. Bu jarayon tabiiy hisoblanadi va uni butunlay to'xtatib bo'lmaydi.
Asrash ishining maqsadi qarishni to'xtatish emas, uning sur'atini imkon qadar sekinlashtirishdan iborat. Shu yondashuv soha amaliyotining asosini tashkil etadi.
Saqlash sharoiti talablari
Harorat va namlikning keskin tebranishi materialga eng ko'p zarar yetkazadigan omillar qatoriga kiradi. Barqaror sharoit saqlangan xonada asar ancha uzoq davr mobaynida yaxshi holatda qoladi. Shu sababli saqlash joyi maxsus tanlanadi va muntazam kuzatiladi.
To'g'ridan-to'g'ri quyosh nuri hamda kuchli sun'iy yoritish ranglarning so'lishiga olib keladi. Shuning uchun yorug'lik darajasi ataylab cheklab qo'yiladi.
Holatni tekshirish va hujjatlashtirish
Har qanday aralashuvdan oldin asarning joriy holati batafsil qayd etiladi. Yoriqlar, yo'qolgan qismlar hamda oldingi tuzatishlarning izlari yozma va tasviriy shaklda hujjatlashtiriladi. Bu bosqich o'tkazib yuborilsa, keyingi ishlar asossiz bo'lib qoladi.
Tayyorlangan yozuvlar keyinchalik o'zgarishlarni kuzatish imkonini beradi. Ular yordamida qaysi qism asl, qaysi qism qayta ishlangani aniq ajratiladi.
Restavratsiyaning asosiy tamoyillari
Zamonaviy amaliyotda aralashuv iloji boricha minimal darajada bo'lishi talab etiladi. Qo'shilgan har qanday material asl qismdan ajratilishi va zarur bo'lganda ortga qaytarilishi mumkin bo'lishi kerak. Bu tamoyil kelajakdagi mutaxassislar uchun tanlov erkinligini saqlaydi.
Qayta tiklangan joy diqqat bilan qaralganda sezilishi lozim. Shunda tomoshabin asl va tiklangan qismni bir-biri bilan chalkashtirmaydi.
Aralashuv chegarasi masalasi
Qanchalik ko'p tiklash kerakligi sohadagi eng munozarali savollardan biri bo'lib qolmoqda. Ortiqcha aralashuv asarning tarixiy izlarini o'chirib yuboradi va uni asl mazmunidan uzoqlashtiradi. Kam aralashuv esa buzilishning davom etishiga yo'l ochadi.
Shu sababli qaror bir necha mutaxassisning birgalikdagi muhokamasi asosida qabul qilinadi. Yakka shaxs fikri bunday masalada yetarli hisoblanmaydi.
Profilaktika va uzoq muddatli reja
Eng samarali usul β buzilish yuz berishidan oldin uning oldini olishdir. Muntazam ko'zdan kechirish, ehtiyotkorlik bilan tashish hamda mos ramka va mustahkamlash zarur ta'mirlar sonini ancha kamaytiradi. Bu ishlar odatda ko'zga tashlanmaydi, lekin ularning natijasi uzoq muddatda juda sezilarli bo'ladi.
Uzoq muddatli saqlash rejasi tuzilgan joyda asarlar bir necha avlod davomida ko'rish uchun ochiq qoladi. Reja yangi sharoitlarga qarab vaqti-vaqti bilan yangilanadi.