Terek jangi (1395) β Oltin O'rda taqdirini hal qilgan jang
Jangdan keyin Temur to'xtamadi: u Saroy va Xoji Tarxon kabi savdo markazlarini yondirdi. Daromad manbaidan ayrilgan Oltin O'rda asta-sekin bir necha xonlikka bo'linib ketdi.
Jang oldidan
1391-yildagi Kondurcha jangida To'xtamish yengilgan, ammo qochib qutulgan edi.
To'rt yil ichida u kuchini tikladi va Temurga qarshi yana chiqdi. U Kavkaz orqali hujum qildi.
Temur bu safar masalani butunlay hal qilishga qaror qildi.
Jang
1395-yilda Terek daryosi bo'yida β hozirgi Shimoliy Kavkaz hududida β hal qiluvchi jang bo'ldi.
Jang qattiq kechdi. Manbalarga ko'ra, bir bosqichda Temurning o'zi xavf ostida qolgan.
Natijada Oltin O'rda qo'shini butunlay tor-mor etildi. To'xtamish yana qochib qutuldi, ammo bu safar kuchini tiklay olmadi.
Shaharlarning vayron qilinishi
Jangdan keyin Temur to'xtamadi.
U Oltin O'rda hududiga kirib, uning shaharlarini vayron qildi: Saroy, Xoji Tarxon va boshqa savdo markazlari yondirildi.
Bu ataylab qilingan qaror edi. Temur To'xtamishning qaytadan kuch to'plash imkonini yo'q qilmoqchi bo'lgan β buning uchun uning iqtisodiy zaminini buzish kerak edi.
Oqibatlari
Natija Temurning hisobidan ham kengroq chiqdi.
Oltin O'rda shaharlari savdo va soliq markazi edi. Ular vayron bo'lgach, davlat daromadidan ayrildi.
Xonlik tiklana olmadi va asta-sekin bir necha qismga bo'linib ketdi: Qozon, Qrim, Astraxan xonliklari va boshqalar.
Rus knyazliklari uchun
Bu parchalanish rus knyazliklariga yo'l ochdi.
Ular bir yarim asrdan ortiq Oltin O'rdaga soliq to'lab kelgan edi. Endi ular kuchayishga imkon topdi.
Bir asrdan keyin, 1480-yilda, ular hukmronlikdan butunlay xalos bo'ldi.
Kinoya shundaki, Temur bunday natijani ko'zlamagan. U shunchaki raqibini yo'q qilmoqchi bo'lgan β natijada esa uzoq muddatda boshqa kuchning ko'tarilishiga yo'l ochgan.
Savdo yo'llari
Jangning iqtisodiy oqibati ham katta bo'ldi.
Ipak yo'lining shimoliy tarmog'i β dasht orqali o'tuvchi yo'nalish β izdan chiqdi.
Savdo janubga, Temur nazoratidagi Samarqand va Buxoro orqali o'tadigan yo'lga siljidi.
Bu Movarounnahr shaharlarini boyitdi β Temur davridagi qurilishlar shu daromadga tayangan.
Merosi
Terek jangi Markaziy Osiyo va Sharqiy Yevropa tarixining burilish nuqtalaridan biri hisoblanadi.
U bitta jang butun mintaqaning keyingi asrlardagi siyosiy tuzilishini o'zgartirishi mumkinligining misoli sifatida o'rganiladi. Jang shuningdek urush natijasi maydon bilan cheklanmasligini ko'rsatadi: raqibning iqtisodiy zamini buzilsa, mag'lubiyat qaytarib bo'lmaydigan holga keladi.