Vladimir Lenin β sovet davlatiga asos solgan siyosatchi
Shveytsariyadan qaytgan Lenin oktyabr oyida hokimiyatni egallagan bolsheviklar hukumatiga rahbar bo'ldi. Uning davrida Buxoro amirligi va Xiva xonligi ag'darildi, 1924-yilda O'zbekiston SSR tuzildi.
Hayoti
Vladimir Ulyanov 1870-yilda Simbirsk shahrida tug'ilgan. "Lenin" β uning taxallusi.
Akasi podshoga suiqasd uyushtirishda ayblanib qatl etilgan β bu voqea uning yo'lini belgilagan omillardan biri deb hisoblanadi.
U huquq bo'yicha ta'lim olgan, inqilobiy faoliyat uchun surgun qilingan va uzoq yillar chet elda yashagan.
Lenin 1924-yilda vafot etgan.
1917-yil
1917-yil fevralida podsho taxtdan voz kechdi va muvaqqat hukumat tuzildi.
Lenin o'sha paytda Shveytsariyada edi. U Germaniya orqali Rossiyaga qaytdi β nemis hukumati bunga yo'l qo'ydi, chunki Rossiyadagi tartibsizlik ularga foydali edi.
Oktyabr oyida bolsheviklar hokimiyatni egalladi. Lenin yangi hukumat rahbari bo'ldi.
Qarorlari
Lenin hokimiyatga kelgach bir necha keskin qadam qo'ydi.
Birinchi jahon urushidan chiqildi β Germaniya bilan og'ir shartnoma imzolandi va katta hudud yo'qotildi.
Yer dehqonlarga e'lon qilindi, sanoat esa davlat qo'liga o'tdi.
Bu qarorlar fuqarolar urushiga olib keldi β u besh yil davom etdi va millionlab odam halok bo'ldi.
Yangi iqtisodiy siyosat
1921-yilga kelib mamlakat iqtisodiy halokat yoqasida edi.
Lenin chekinishga majbur bo'ldi: u qisman bozor munosabatlariga ruxsat berdi. Bu siyosat NEP deb ataladi.
U vaqtincha chora sifatida qaralgan va Leninning vafotidan keyin bekor qilingan.
Markaziy Osiyoga ta'siri
Lenin davri qarorlari mintaqa taqdirini belgiladi.
1920-yilda Buxoro amirligi va Xiva xonligi ag'darildi. 1924-yilda milliy chegaralanish o'tkazilib, O'zbekiston SSR tuzildi β bugungi chegaralarning asosi shu davrda qo'yilgan.
Turkiston Muxtoriyati esa 1918-yilda kuch bilan tugatilgan edi.
Ya'ni mintaqadagi mustaqil davlatchilik urinishlari shu davrda barham topgan.
Baholanishi
Lenin figurasi keskin bahsli.
Sovet davrida u so'zsiz ijobiy siymo sifatida taqdim etilgan; uning haykali har shaharda turgan.
Bugungi baholashda uning davridagi zo'ravonlik, siyosiy qarshilikning bostirilishi va yakka partiya tizimining o'rnatilishi asosiy tanqid mavzusi.
Merosi
Lenin asos solgan tuzum yetmish yildan ortiq yashadi va XX asr jahon siyosatini shakllantirdi.
Uning nomi bilan atalgan joylar mustaqillikdan keyin ko'plab mamlakatlarda o'zgartirilgan. Joy nomlarining almashishi siyosiy o'zgarishning ko'zga ko'rinadigan belgilaridan biri hisoblanadi va tadqiqotchilar buni davr chegarasini belgilovchi alomat sifatida qayd etadi.