Globallashuvning iqtisodiy ta'siri
Xo'jaliklarning savdo, kapital va texnologiya orqali bir biriga bog'lanishi ishlab chiqarish va narxlarni o'zgartiradi. Bu jarayonning imkoniyat va zaif tomonlari ko'rib chiqiladi.
Bozorlarning o'zaro bog'lanishi
Globallashuv deganda turli hududlardagi xo'jaliklarning savdo, kapital va axborot oqimi orqali yagona tizimga bog'lanib borishi tushuniladi. Transport va aloqa vositalarining arzonlashuvi bu jarayonni sezilarli tezlashtirgan. Natijada uzoq masofa endi savdo uchun avvalgidek jiddiy to'siq bo'lmay qoldi.
Bozorlar bog'langan sari bir hududdagi o'zgarish boshqasida ham sezila boshlaydi. Bu bog'liqlik ham imkoniyat, ham qo'shimcha xavf manbayi hisoblanadi.
Mehnat taqsimotining kengayishi
Bog'langan bozorlarda har bir hudud nisbatan yaxshi uddalaydigan ishga ixtisoslashish imkoniga ega bo'ladi. Bunday ixtisoslashuv umumiy unumdorlikni oshiradi, chunki resurslar samaraliroq yo'nalishga siljiydi. Tayyor mahsulot esa bosqichlarga bo'linib, turli hududlarda yaratiladi.
Shu tarzda ishlab chiqarish zanjirlari bir necha bozorni qamragan uzun tarmoqqa aylanadi. Yakuniy mahsulotda ko'plab hududning hissasi jamlangan bo'ladi.
Kapital va texnologiya harakati
Mablag' va texnik bilim ham chegaradan oson o'ta boshlaydi. Investitsiya daromad kutilmasi yuqori bo'lgan joyga yo'naladi, texnologiya esa tajriba almashinuvi va uskuna orqali tarqaladi. Bu jarayon ba'zi hududlarda ishlab chiqarish darajasini tez oshirishi mumkin.
Ayni paytda malakali kadrga bo'lgan talab ham hududlar o'rtasida qayta taqsimlanadi.
Narx va raqobatga ta'siri
Tashqi ishtirokchilarning bozorga kirishi tanlovni kengaytiradi va raqobatni kuchaytiradi. Kuchaygan raqobat ishlab chiqaruvchini xarajatni kamaytirish va sifatni oshirishga undaydi, bu esa iste'molchi uchun narx bosimini yumshatadi. Bir vaqtning o'zida moslasha olmagan mahalliy ishlab chiqaruvchi qiyinchilikka duch keladi.
Shuning uchun bir xil jarayon turli tarmoqlar uchun turlicha oqibat berishi mumkin va umumiy baho berish qiyinlashadi. Yutuq va yo'qotish bir vaqtda yuzaga chiqadi.
Bog'liqlikdan kelib chiqadigan zaifliklar
Zanjir uzun bo'lgani sari uning bir bo'g'inidagi uzilish butun tizimga tarqaladi. Xomashyo narxi, transport yo'nalishi yoki talab darajasidagi keskin o'zgarish uzoqdagi ishlab chiqaruvchiga ham ta'sir qiladi. Moliyaviy bozorlarning bog'langanligi ham tebranishning tez tarqalishiga sabab bo'ladi.
Shu bois zaxira manba va yo'nalishlarni xilma-xil qilish barqarorlikning muhim sharti sanaladi.
Mahalliy xo'jalikning moslashuvi
Ochiq muhitda xo'jalikning holati ko'p jihatdan uning moslashuv qobiliyatiga bog'liq bo'ladi. Malakali ishchi kuchi, ishonchli infratuzilma va rivojlangan bilim muhiti moslashuvni yengillashtiradi. Faqat bitta tarmoqqa tayangan tuzilma esa tashqi o'zgarishga nisbatan zaifroq chiqadi.
Shu sababli tarmoq tarkibini rang-barang qilish ko'pincha muhokamaning markazida turadi. Moslashuv tezligi esa uzoq muddatli natijani belgilovchi omillardan biri sanaladi.