Kandakorlik va misgarlik san'ati
Kandakorlikda metall kesib olinmaydi, balki siqilib yo'naltiriladi va naqsh sirtdan ko'tarilib turadi. Misning yumshoqligi, po'lat qalamlarning izi hamda zarbning bir tekisligi natijani belgilaydi.
Metallga naqsh solish mohiyati
Kandakorlik β metall sirtiga maxsus asboblar yordamida naqsh solish va uni bo'rttirish san'ati hisoblanadi. Bu hunarda usta metallni kesib olib tashlamaydi, balki uni siqib, yo'naltirib shakl beradi. Shu sababli tayyor buyumda naqsh sirtdan ko'tarilib turadi va yorug'likda tirik ko'rinadi.
Misgarlik esa shu naqshni ko'taradigan idish va buyumlarni yasash bilan shug'ullanadi. Ikkala hunar bir ustaxonada qo'shilib, yaxlit asar tug'diradi.
Mis va uning ishlov berish xususiyatlari
Mis yumshoq hamda cho'ziluvchan metall bo'lgani uchun bezak ishiga qulay sanaladi. U bolg'a zarbi ostida yorilmaydi, balki asta yoyilib kerakli qiyshiqlikni oladi. Uzoq urilgandan keyin metall qattiqlashadi, shuning uchun uni qizdirib yumshatish zarur bo'ladi.
Misga yaqin qotishmalar ham qo'llaniladi va ular rang jihatidan bir-biridan farq qiladi. Material tanlovi buyumning yakuniy tusini oldindan belgilaydi.
Kandakor asboblari va zarb usuli
Usta ishida turli uchli po'lat qalamlar va yengil bolg'a asosiy o'rinni egallaydi. Har bir qalam o'z izini qoldiradi: biri ingichka chiziq, boshqasi keng yo'l, yana biri nuqtali sirt beradi. Buyum ishlov paytida qatronsimon qorishma ustiga o'rnatiladi, bu zarbani yumshatib metallning cho'kishiga yo'l qo'yadi.
Zarb bir tekis va ritmli bo'lishi talab etiladi. Kuchning ozgina o'zgarishi ham chiziq qalinligini buzadi.
Naqsh turlari va kompozitsiya
Naqsh odatda o'simliksimon egri chiziqlar, geometrik takrorlanuvchi shakllar va yozuvsimon bezaklardan tashkil topadi. Ular buyum shakliga moslab joylashtiriladi: tor bo'yin qismi ingichka tasma bilan, keng qorin qismi yirik doira bilan bezatiladi. Kompozitsiya markazi ko'zni birinchi bo'lib tortadigan nuqta sifatida tanlanadi.
Bo'sh sirt ham bezak qadar muhim hisoblanadi. U naqshga nafas beradi va tasvirni siqilishdan saqlaydi.
Sirt pardozi va rang o'yini
Naqsh tugagach buyum tozalanadi, silliqlanadi va ba'zan qoraytiriladi. Chuqur joylarda qolgan quyuq tus naqshni yanada aniq ko'rsatadi, ko'tarilgan qismlar esa yaltirab turadi. Shu qarama-qarshilik hisobiga tekis metall sirtda hajm tuyg'usi paydo bo'ladi.
Pardoz darajasi buyum vazifasiga qarab tanlanadi. Kundalik idish sipo, tantanali buyum esa yorqinroq ishlanadi.
Buyumning maishiy va badiiy qiymati
Kandakorlik mahsuloti ko'pincha amaliy vazifani ham bajaradi: suv idishi, laganda yoki quticha bo'lib xizmat qiladi. Foydali narsani go'zal qilish shu hunarning asosiy g'oyasi sanaladi. Shuning uchun bezak buyumning ishlashiga xalaqit bermaydigan joylarga tushiriladi.
Har bir asar qo'lda ishlangani uchun takrorlanmas bo'ladi. Aynan shu jihat uni ommaviy mahsulotdan ajratib turadi.