Kashtachilik va suzani san'ati
Kashtada matoning zichligi, ipning yo'g'onligi va chok turi birdek muhim, ular mos kelmasa naqsh siyraklashadi. Yirik devor kashtasi bo'lak matolarga ajratib tikiladi va oxirida yana birlashtiriladi.
Igna, ip va matoning uyg'unligi
Kashtachilik β igna va rangli ip yordamida mato sirtiga naqsh tushirish san'ati hisoblanadi. Bu yerda uch narsa birdek muhim: matoning zichligi, ipning yo'g'onligi va chokning turi. Ular mos kelmasa naqsh yo siyraklashadi, yo mato tortilib qiyshayadi.
Asos mato odatda tabiiy tolalardan tanlanadi, chunki u ignani yaxshi o'tkazadi. Ip esa naqshning butun kuchini o'z ustiga oladi.
Yirik devor kashtasining tuzilishi
Suzani deb ataladigan yirik kashta bir necha bo'lak matoni birlashtirish yo'li bilan yaratiladi. Avval umumiy naqsh chiziladi, so'ng mato bo'laklarga ajratilib, har biri alohida tikiladi va oxirida yana qo'shiladi. Shu usul katta ishni bir necha kishi orasida taqsimlash imkonini beradi.
Bo'laklar birlashtirilganda naqsh yaxlit ko'rinishi kerak. Buning uchun chizma va rang oldindan kelishib olinadi.
Chok turlari va ularning ta'siri
Kashtada bir necha xil chok qo'llaniladi va har biri o'z sirtini beradi. Zich yotqizilgan chok sirtni butunlay yopadi va ipning yaltirog'ini ochadi, siyrak chok esa mato tusini naqsh ichida qoldiradi. Kontur choklari shakl chegarasini aniqlab, tasvirga qat'iylik bag'ishlaydi.
Chok tanlovi naqshning hajmini ham o'zgartiradi. Bir xil chizma turli chokda butunlay boshqacha ko'rinadi.
Naqsh ramzlari va kompozitsiya
Kashta naqshlari ko'pincha o'simlik va samoviy shakllarga asoslanadi: gul, barg, novda, doira va yulduzsimon tugunlar. Ular tasodifiy joylashtirilmaydi, balki markaz atrofida halqa bo'lib yoki chekka bo'ylab tasma bo'lib teriladi. Shu tartib butun matoga muvozanat beradi.
Markaziy shakl odatda eng yirik va eng to'yingan qismi bo'ladi. Chekka bezak esa uni ramkaga olib turadi.
Rang tanlash va bo'yoq manbalari
An'anaviy kashtada ranglar tabiiy manbalardan olingan bo'yoqlar bilan hosil qilinardi. Shuning uchun ular yumshoq va bir-biriga yaqin tuslarda bo'lib, ko'zni charchatmaydi. Qarama-qarshi ranglar kam, lekin aniq joylarda ishlatiladi va shu bilan diqqatni boshqaradi.
Rang miqdori ham cheklanadi, chunki ortiqcha xilma-xillik naqshni tarqoq qiladi. Bir necha asosiy tus yetarli hisoblanadi.
Kashtaning maishiy va marosimiy o'rni
Kashtali matolar uyni bezash, devorga osish va ro'zg'or buyumlarini o'rash uchun ishlatilgan. Ular oilaviy tantanalarda alohida ahamiyat kasb etib, ko'pincha uzoq vaqt tayyorlangan. Shu sababli har bir asarda mehnat va sabr izi seziladi.
Bugungi kunda bu hunar bezak san'ati sifatida davom etmoqda. Uning asosiy qadriyati qo'l mehnatining takrorlanmasligida qolgan.