Parvon jangi β mo'g'ullarning birinchi jiddiy mag'lubiyati
Jaloliddin otliqlariga otdan tushib piyoda kamon otishni buyurdi va ikki kunlik jangdan keyin mo'g'ullar chekindi. Qo'shini o'lja masalasida bo'lingach, u g'alabadan foydalana olmadi.
Jang oldidan
1219-yilda boshlangan mo'g'ul bosqini Xorazmshohlar davlatini qisqa vaqtda ag'dardi.
O'tror, Buxoro, Samarqand va Urganch quladi. Sulton Alouddin Muhammad qochib yurib vafot etdi.
Bu paytga qadar mo'g'ullar birorta jiddiy jangda yengilmagan edi β ular yengilmas degan tasavvur shakllangan edi.
Kurashni sultonning o'g'li Jaloliddin Manguberdi davom ettirdi. U Afg'oniston tomonga chekinib, u yerda yangi qo'shin to'pladi.
Tomonlar
1221-yilda Parvon yonida β hozirgi Afg'oniston shimolida β jang bo'ldi.
Jaloliddin qo'shini turli guruhlardan tuzilgan edi: xorazmliklar, afg'on va turkiy jangchilar.
Mo'g'ul tomonda Chingizxonning sarkardasi boshchiligidagi lashkar turdi.
Jangning borishi
Jaloliddin taktik yechim qo'lladi: u otliqlarga otdan tushib, piyoda holda kamon otishni buyurdi.
Bu g'ayrioddiy qadam edi. Sababi shu: mo'g'ullarning asosiy kuchi otliq kamonchilarda β ular yaqinlashib o'q otar, keyin chekinar va yana qaytardi. Bunday dushmanga qarshi harakatsiz, ammo zich va aniq otuvchi saf samarali bo'lardi.
Ikki kunlik jangdan keyin mo'g'ullar chekindi. Ular katta yo'qotish ko'rdi.
Ahamiyati
Parvon Chingizxon qo'shinining Markaziy Osiyodagi birinchi yirik mag'lubiyati bo'ldi.
Uning ta'siri harbiy natijadan kengroq edi. Xabar tez tarqaldi va bir qancha shaharda qarshilik kuchaydi β ular mo'g'ullar yengilishi mumkin ekanini ko'rdi.
Bu Chingizxonni javob zarbasiga majbur qildi: u bu safar yurishni o'zi boshqarishga qaror qildi.
G'alabaning yo'qolishi
Ammo Jaloliddin g'alabadan foydalana olmadi.
Uning qo'shini turli guruhlardan tuzilgan edi va ular o'zaro bog'lanmagan. O'lja bo'lishida janjal chiqdi β manbalarga ko'ra, bir necha sarkarda arqon yoki ot masalasida tortishib, qo'shindan ajralib ketdi.
Kuchining katta qismini yo'qotgan Jaloliddin chekinishga majbur bo'ldi.
Bir necha oydan keyin Sind daryosi bo'yida Chingizxon uni quvib yetdi va tor-mor etdi.
Saboq
Parvon jangi bir haqiqatni ko'rsatadi: g'alaba o'zi yetarli emas.
Jaloliddin taktik jihatdan ustun chiqdi, ammo uning qo'shini siyosiy jihatdan yagona emasdi. Mo'g'ullarning asosiy kuchi esa aynan shunda edi β Chingizxon urug' tarqoqligini o'nlik tizim bilan yengib o'tgan.
Merosi
Parvon jangi mo'g'ul bosqiniga qarshi qarshilikning eng yorqin lavhalaridan biri sifatida eslanadi.
U O'zbekistonda vatan himoyasi tarixining muhim voqeasi sifatida o'rganiladi.