Xorazmshohlar davlati — mo'g'ul bosqinida qulagan imperiya

Tashkil topishi

Xorazmshohlar sulolasi saljuqiylar noibi sifatida boshlangan.

Xorazm hokimi asta-sekin mustaqil bo'lib bordi.

Saljuqiylar zaiflashgach, xorazmshohlar mintaqadagi asosiy kuchga aylandi.

Kengayish

XII asr oxiri va XIII asr boshida davlat tez kengaydi.

Alouddin Muhammad davrida u eng katta chegaraga yetdi: Movarounnahr, Xuroson, Eron va Afg'onistonning katta qismi.

U qoraxitoylarni yengdi, G'aznani egalladi.

O'sha paytda bu mintaqadagi eng qudratli davlat edi.

Ichki zaiflik

Tashqi ko'rinishdan kuchli davlat ichdan mustahkam emasdi.

Muhammad qisqa vaqtda juda ko'p yer bosib olgan, ammo ularni birlashtira olmagan.

Qo'shindagi turkiy qabilalar sultonning onasi Turkon xotunga sodiq edi. Saroyda ikki hokimiyat markazi mavjud bo'lib, ular raqobatlashardi.

Ruhoniylar bilan munosabat ham buzilgan: Muhammad Bag'dod xalifasiga qarshi chiqib, uni almashtirishga urinib ko'rgan.

Bu shunchaki ziddiyat emas edi — u davlatning diniy qonuniyligini shubha ostiga qo'ydi.

O'tror voqeasi

1218-yilda Chingizxon Xorazmga savdo karvoni yubordi.

O'tror hokimi karvonni josuslikda ayblab, savdogarlarni o'ldirdi.

Chingizxon javob talab qilib elchi jo'natdi. Muhammad talabni rad etdi va elchini o'ldirtirdi.

O'sha davr qoidalari bo'yicha bu urush e'loni bilan teng edi.

Qulash

1219-yilda hujum boshlandi.

Muhammad hal qiluvchi jangga chiqmadi — u qo'shinni shaharlarga tarqatib qo'ydi.

Bu halokatli qaror bo'ldi: mo'g'ullar shaharlarni bittalab oldi.

O'tror, Buxoro, Samarqand va Urganch birin-ketin quladi.

Ikki yil ichida ulkan davlat mavjud bo'lishdan to'xtadi.

Sultonning o'zi qochib yurdi va Kaspiy dengizidagi orolda qashshoq ahvolda vafot etdi.

Qarshilik

Kurashni uning o'g'li Jaloliddin Manguberdi davom ettirdi.

U Parvon jangida mo'g'ullarni yengdi — bu ularning birinchi jiddiy mag'lubiyati edi.

Ammo qo'shini tarqab ketgach, Sind daryosi bo'yida tor-mor etildi.

Saboq

Xorazmshohlar tarixi ko'p o'rganiladi.

U bir haqiqatni ko'rsatadi: tez to'plangan, ammo ichdan bog'lanmagan davlat birinchi jiddiy zarbadayoq parchalanadi.

Mo'g'ullarning ustunligi son emas, tashkilotda edi — Chingizxon urug' tarqoqligini o'nlik tizim bilan yengib o'tgan. Xorazmshohlar esa aynan shu narsaga ega emasdi.

Merosi

Xorazmshohlar davlatining qulashi Markaziy Osiyo tarixidagi eng og'ir voqealardan biri.

Uning oqibatlari asrlar davom etdi — mintaqa faqat Temuriylar davrida qaytadan yuksala boshladi.