Pulning vazifalari va iqtisodiyotdagi o'rni
Pul qanday vazifalarni bajarishi va u nima uchun iqtisodiy hayotning asosiy vositasi ekani tushuntiriladi. Ayirboshlash, o'lchov va jamg'arish jihatlari alohida ko'rib chiqiladi.
Ayirboshlash vositasi sifatida
Pulning eng ko'zga tashlanadigan vazifasi tovar va xizmatlarni almashtirishni osonlashtirishdir. Pul bo'lmaganda har bir bitim ikki tomonning ehtiyoji bir-biriga aynan mos kelishini talab qilardi, bu esa savdoni nihoyatda sekinlashtiradi. Umumiy qabul qilingan to'lov vositasi ana shu to'siqni yo'q qiladi.
Natijada mehnat taqsimoti chuqurlashadi va har kim o'zi yaxshi bajaradigan ishga ixtisoslashishi mumkin bo'ladi. Ixtisoslashuv esa unumdorlikni oshirib, umumiy mahsulot hajmini kengaytiradi.
Qiymatni o'lchash birligi
Pul barcha tovarlarning qiymatini yagona shkalada ifodalash imkonini beradi. Turli mahsulotlarni bir birlikda taqqoslash mumkin bo'lgani uchun xaridor tanlov qilishi, korxona esa xarajat va daromadni hisoblashi ancha osonlashadi. Buxgalteriya hisobi ham shu umumiy o'lchovga tayanadi.
Umumiy birlik bo'lmasa har bir tovar juftligi uchun alohida almashuv nisbatini yuritishga to'g'ri kelardi.
Qiymatni saqlash imkoniyati
Pul bugungi daromadni kelajakda sarflash uchun saqlab qo'yish imkonini beradi. U tez buziladigan tovarlardan farqli o'laroq uzoq muddat ushlab turilishi va istalgan paytda boshqa qiymatga almashtirilishi mumkin. Shu bois u qulay jamg'arish shakli hisoblanadi.
Biroq narxlar barqaror bo'lmasa, pulning bu vazifasi zaiflashadi va uning saqlash qobiliyati sezilarli pasayadi.
Kechiktirilgan to'lov o'lchovi
Qarz, ijara va uzoq muddatli shartnomalar kelajakdagi to'lovlarni pul birligida belgilaydi. Bu tomonlarga majburiyat hajmini oldindan aniq ifodalash imkonini beradi. Shunday qilib pul vaqt bo'ylab cho'zilgan munosabatlarning umumiy tili bo'lib xizmat qiladi.
Bunday shartnomalarning ishonchliligi pul qiymatining nisbiy barqarorligiga bevosita bog'liq bo'ladi.
Ishonchga asoslangan qiymat
Zamonaviy pulning qiymati uning moddiy tarkibidan emas, balki jamiyatning unga bo'lgan ishonchidan kelib chiqadi. Odamlar bu birlikni boshqalar ham to'lov sifatida qabul qiladi deb hisoblagani uchun undan foydalanadi. Qonuniy to'lov vositasi maqomi bu ishonchni mustahkamlaydi.
Ishonch susayganda aholi qiymatni boshqa shakllarda saqlashga o'tadi va pulning vazifalari birin-ketin buziladi. Shu bois pul tizimining ishonchliligi iqtisodiy tartibning asosiy ustunlaridan biri sanaladi.
Muomala tezligi va iqtisodiy faollik
Pul iqtisodiyotda qanchalik tez qo'ldan qo'lga o'tsa, u shunchalik ko'p bitimga xizmat qiladi. Muomala tezligi va muomaladagi pul hajmi birgalikda umumiy xarid faolligini belgilaydi. Bu ko'rsatkichlar tovar oqimiga mutanosib bo'lganda iqtisodiyot muvozanatda qoladi.
Nomutanosiblik yuzaga kelsa, u narx darajasi yoki ishlab chiqarish hajmi orqali o'z aksini topadi.