Tashqi savdo va uning ahamiyati
Mamlakatlar bir-biri bilan savdo qilishi tasodif emas, uning aniq iqtisodiy sabablari bor. Maqolada ixtisoslashuv, resurs tafovutlari va bilim almashinuvining roli tushuntiriladi.
Tashqi savdo tushunchasi
Tashqi savdo β turli mamlakatlar ishtirokchilari o'rtasidagi tovar va xizmat almashinuvi hisoblanadi. U ichki bozordan farqli o'laroq, turli qonun, valyuta va masofalar bilan bog'liq qo'shimcha sharoitlarda kechadi. Shunga qaramay uning asosidagi mantiq oddiy almashinuv bilan bir xil bo'lib qoladi.
Har bir tomon o'zida nisbatan arzonroq bo'lgan narsani beradi va o'zida qimmatroq turadigan narsani oladi. Shu tenglik almashinuvni ikkala tomon uchun ma'noli qiladi.
Ixtisoslashuvning roli
Har bir hudud hamma narsani bir xil samaradorlikda ishlab chiqara olmaydi. Iqlim, tabiiy sharoit, mehnat ko'nikmalari va to'plangan tajriba ayrim yo'nalishlarni boshqalariga nisbatan qulayroq qiladi. Shu qulaylikka tayanib ishlab chiqarishni tor doirada jamlash umumiy natijani oshiradi.
Ixtisoslashgan tomon kamroq resurs sarflab ko'proq mahsulot yaratadi. Ortiqcha qism esa almashinuv orqali boshqa ehtiyojlarni qoplashga xizmat qiladi.
Resurs va tabiiy sharoit tafovutlari
Ayrim xomashyo turlari faqat muayyan hududlarda uchraydi va uni boshqa joyda yaratib bo'lmaydi. Shu sababli ularga ehtiyoj sezuvchi mintaqalar bu resursni almashinuv orqali oladi. Aks holda ishlab chiqarishning butun bir tarmog'i to'xtab qolishi mumkin.
Tabiiy sharoit qishloq xo'jaligi mahsulotlarida ayniqsa sezilarli farq yaratadi. Savdo bu farqni tekislash vositasi bo'lib xizmat qiladi.
Bozor hajmining kengayishi
Ichki bozor sig'imi cheklangan bo'lsa, ishlab chiqarishni kengaytirish ma'nosini yo'qotadi. Tashqi bozorga chiqish esa xaridorlar doirasini kengaytiradi va katta hajmda ishlab chiqarishni oqlaydi. Hajm ortgani sari bir birlik mahsulotga to'g'ri keladigan xarajat kamayishga moyil bo'ladi.
Bu esa mahsulotni ichki bozorda ham qulayroq shartlarda taklif qilish imkonini beradi. Foyda ikki tomonlama bo'lib chiqadi.
Bilim va texnologiya almashinuvi
Savdo faqat tovar oqimi emas, u bilan birga ish usullari va texnik yechimlar ham tarqaladi. Tashqi bozorga chiqqan ishlab chiqaruvchi u yerdagi talablarga moslashish uchun o'z jarayonlarini takomillashtirishga majbur bo'ladi. Import qilingan uskuna va materiallar esa ichki tarmoqlarning imkoniyatini kengaytiradi.
Shu tariqa savdo bilvosita malaka o'sishiga xizmat qiladi. Bu ta'sir ko'pincha uzoq muddatda seziladi.
Savdoning tartibga solinishi
Tashqi savdo butunlay cheklovsiz kechmaydi, unga bojxona qoidalari, sifat va xavfsizlik talablari amal qiladi. Bu qoidalar ichki ishlab chiqaruvchini himoya qilish yoki iste'molchi xavfsizligini ta'minlash maqsadida joriy etiladi. Haddan ortiq cheklov esa almashinuvdan keladigan foydani kamaytiradi.
Shuning uchun ochiqlik bilan himoya o'rtasidagi muvozanat izlanadi. Bu muvozanat har bir iqtisodiyotda o'z sharoitidan kelib chiqib belgilanadi.