Qo'g'irchoq teatri san'ati
Qo'g'irchoq harakat to'xtagan zahoti oddiy buyumga aylanadi, shu bois ijrochidan uzluksiz nazorat talab etiladi. Qo'lqop, ipli, tayoqchali va soya turlari boshqaruv usuliga qarab ajratiladi.
Jonsiz shaklga hayot berish
Qo'g'irchoq teatri β jonsiz shaklga harakat, ovoz va nafas berib, uni tirik obrazga aylantirish san'ati hisoblanadi. Tomoshabin qo'g'irchoq mustaqil emasligini bilsa ham, ishonarli harakatni ko'rgach unga xuddi tirikdek qaraydi. Shu ikkilanish bu san'atning asosiy jozibasi sanaladi.
Harakat to'xtagan zahoti obraz ham darhol so'nadi va oddiy buyumga aylanadi. Shuning uchun ijrochidan uzluksiz diqqat va nazorat talab etiladi.
Qo'g'irchoq turlari
Eng keng tarqalgan turlar boshqaruv usuliga qarab ajratiladi. Qo'lqop shaklidagilar bevosita panja harakati bilan ishlaydi, iplilar tepadan osilib nozik tebranish beradi, tayoqchalilar esa pastdan yoki yondan ko'tarib boshqariladi. Yassi soya qo'g'irchoqlari ham mavjud bo'lib, ular orqadan yoritilgan pardada ko'rinadi.
Har bir tur o'z harakat imkoniyatiga ega. Shu sababli obraz tanlangan turga moslab yaratiladi.
Yasash materiallari
Qo'g'irchoq tanasi yengil bo'lishi kerak, chunki uni uzoq vaqt ushlab turishga to'g'ri keladi. Yumshoq yog'och, qattiq qog'oz massasi, mato va yengil to'ldirgichlar shu maqsadda ishlatiladi. Bo'g'inlar esa erkin buriladigan biriktirmalar orqali ulanadi.
Og'ir material boshqaruvni tez charchatadi. Shu bois vazn taqsimoti oldindan hisoblanadi.
Boshqaruvchining mahorati
Qo'g'irchoqni jonlantirish uchun ijrochi o'z harakatini butunlay unga o'tkazishi lozim. Nigoh yo'nalishi, boshning ozgina burilishi va tanaffuslar obrazni ishonarli qiladi, shoshqaloq harakat esa uni mexanik ko'rsatadi. Shuning uchun boshqaruvchi o'zi emas, qo'g'irchoq nafas olayotgandek ishlashi kerak.
Ijrochi ko'rinmasligi ham, ochiq turishi ham mumkin. Ikkala yechim o'z uslubiga ega.
Ovoz va nutq berish
Har bir qo'g'irchoqqa alohida ovoz tusi topiladi, shunda tomoshabin obrazlarni ajrata oladi. Ovoz shakl bilan mos kelishi kerak: yirik gavdaga past, mayda shaklga yengil ohang tabiiy tuyuladi. Nutq harakat bilan aniq moslanadi, aks holda aloqa yo'qoladi.
Bir ijrochi bir necha ovozni navbatma-navbat olib borishi mumkin. Bu esa alohida va uzoq davom etadigan mashqni talab qiladi.
Tomoshabinga ta'siri
Qo'g'irchoq teatri ko'pincha bolalar tomoshasi deb qaraladi, ammo uning imkoniyati ancha keng. Shartlilik darajasi yuqori bo'lgani uchun bu sahna murakkab, majoziy mavzularni ham yengil ifodalay oladi. Jonli aktyor uchun qiyin bo'lgan o'zgarishlar bu yerda oson bajariladi.
Tomoshabin bu yerdagi shartlilikni juda tez qabul qiladi. Shu tufayli uning tasavvuri erkin ishlaydi va yetishmagan tafsilotni o'zi to'ldiradi.