Temuriylar davlati β Samarqand va Hirot yuksalgan davr
1370-yilda Amir Temur Samarqandni poytaxt qilgach boshlangan davr me'morchilik va ilmni birga yuksaltirdi. Ulug'bek rasadxonasi hamda Hirotdagi Navoiy va Behzod ijodi shu bosqich natijasi.
Tashkil topishi
Davlat 1370-yilda Amir Temur Movarounnahrda hokimiyatni qo'lga olgach tuzildi.
U Samarqandni poytaxt qildi.
Temur mo'g'ul bosqinidan keyingi tarqoqlikni bartaraf etdi va mintaqani birlashtirdi.
Temur davri
Temurning yurishlari keng hududni qamradi: Eron, Kavkaz, Oltin O'rda, Hindiston, Kichik Osiyo.
Ularning ko'pi hudud qo'shish emas, raqibni zaiflashtirish maqsadini ko'zlagan.
Samarqand esa poytaxt sifatida qaytadan qurildi: zabt etilgan o'lkalardan hunarmand va me'morlar ko'chirildi.
Bibixonim masjidi, Go'ri Amir, Shohi Zinda majmuasi shu davrga tegishli.
Shohruh davri
Temur 1405-yilda vafot etgach, taxt uchun kurash boshlandi.
Undan Shohruh g'olib chiqdi va qirq yil hukmronlik qildi.
Uning yondashuvi otasinikidan farq qildi: u yangi hudud qo'shishga emas, borini saqlashga e'tibor berdi.
Poytaxt Hirotga ko'chirildi. Movarounnahr boshqaruvi o'g'li Ulug'bekka topshirildi.
Bu barqaror davr madaniyat uchun sharoit yaratdi.
Ulug'bek
Ulug'bek Samarqandda rasadxona qurdi.
U o'rta asrlarning eng aniq yulduzlar jadvalini yaratdi β uning aniqligi teleskopgacha bo'lgan davr uchun rekord edi.
U madrasalar qurdirdi va u yerda matematika hamda astronomiya o'qitilardi.
1449-yilda u o'z o'g'li buyrug'i bilan o'ldirildi.
Hirot maktabi
XV asr oxirida madaniy markaz Hirotga ko'chdi.
Husayn Boyqaro va Alisher Navoiy homiyligida shahar davrning madaniy poytaxtiga aylandi.
Navoiy turkiy tilda "Xamsa" yaratib, bu tilning she'riyat uchun forsdan kam emasligini isbotladi.
Kamoliddin Behzod miniatyura san'atini yangi darajaga ko'tardi.
Abdurahmon Jomiy fors she'riyatining so'nggi buyuk namoyandalaridan biri sanaladi.
Nima uchun muhim
Temuriylar davri Markaziy Osiyo tarixida alohida o'rin egallaydi.
U mo'g'ul bosqinidan keyingi tiklanish va yuksalish davri bo'ldi.
Bu davrda astronomiya, adabiyot, me'morchilik va miniatyura bir vaqtda gullab-yashnadi.
Yakuni
XVI asr boshida davlat ichdan zaiflashgan edi.
Shayboniyxon 1500-1507-yillarda Movarounnahr va Hirotni egalladi.
Temuriylar hukmronligi tugadi.
Davomi
An'ana yo'qolmadi.
Bobur Hindistonga borib, yangi davlatga asos soldi. Boburiylar o'zlarini temuriy deb bilar va Samarqandni ajdodlar yurti deb hisoblardi.
Temuriylar me'morchilik tili u yerga ko'chdi: Humoyun maqbarasi va Toj-Mahal shu an'ananing davomi.
Merosi
Temuriylar davri O'zbekiston tarixining markaziy bosqichi sifatida qaraladi.
Uning yodgorliklari β Samarqand, Shahrisabz β YuNESKO ro'yxatiga kiritilgan.