Turizmning iqtisodiyotga ta'siri
Turizm bir necha tarmoqni qamrab oluvchi soha bo'lib, tahlilda xizmat eksportiga tenglashtiriladi. Bandlik, mahalliy daromad va infratuzilmaga talab jihatlari ko'rib chiqiladi.
Turizm qanday iqtisodiy faoliyat
Turizm insonlarning doimiy yashash joyidan tashqarida vaqtinchalik bo'lishi bilan bog'liq xizmatlar majmuasidan iborat. Unga joylashtirish, transport, ovqatlanish va dam olish bilan bog'liq faoliyat kiradi. Shu sababli u alohida tarmoq emas, balki bir necha tarmoqni qamrab oluvchi soha sifatida qaraladi.
Aynan shu qamrov turizmning iqtisodiy ta'sirini kengaytiradi. Bitta sohadagi o'sish bir vaqtning o'zida bir necha yo'nalishda aks etadi.
Xizmat eksporti sifatida qaralishi
Tashrif buyuruvchi mahalliy xizmatni o'z mablag'i hisobiga sotib olganda, iqtisodiyotga tashqaridan mablag' kiradi. Iqtisodiy tahlilda bu holat xizmat eksportiga tenglashtiriladi, garchi mahsulot chegaradan o'tmasa ham. Farqi shundaki, bu yerda iste'molchi mahsulot tomon harakatlanadi.
Shu tariqa turizm tashqi mablag' oqimining manbalaridan biriga aylanadi. Bu jihat uning makroiqtisodiy ahamiyatini belgilaydi.
Bandlik va mahalliy daromad
Turizm bilan bog'liq faoliyat ko'p mehnat talab qiladi va uni to'liq avtomatlashtirib bo'lmaydi. Shuning uchun soha nisbatan ko'p ish o'rni hosil qiladi, ayniqsa xizmat ko'rsatish bo'g'inida. Ish o'rinlarining sezilarli qismi maxsus oliy tayyorgarlik talab qilmaydi.
Daromadning katta qismi mahalliy darajada qoladi va shu yerda sarflanadi. Bu hududiy iqtisodiyot uchun qo'shimcha aylanma hosil qiladi.
Infratuzilmaga bo'lgan talab
Tashrif oqimining o'sishi yo'l, transport, aloqa va kommunal tizimlarga bosim o'tkazadi. Bu tizimlarni yaxshilash zarurati yuzaga keladi va natijada qurilgan infratuzilmadan mahalliy aholi ham foydalanadi. Shu ma'noda turizm bilvosita rivojlanish omili sifatida ishlaydi.
Ayni paytda bunday qurilish katta boshlang'ich xarajat talab qiladi. Xarajatning qoplanishi oqimning barqarorligiga bog'liq bo'ladi.
Mavsumiylik va tebranish
Turizm oqimi yil davomida bir tekis taqsimlanmaydi va ma'lum davrlarda keskin oshadi. Bu bandlikning vaqtinchalik xususiyatini kuchaytiradi va daromadning notekisligiga olib keladi. Mavsumdan tashqari davrda quvvatlarning bir qismi bo'sh qoladi.
Bundan tashqari, soha tashqi sharoitga juda sezgir hisoblanadi. Umumiy iqtisodiy pasayish yoki harakatlanish cheklovlari oqimni tez kamaytiradi.
Ijtimoiy va ekologik yuk
Tashrif oqimining haddan tashqari zichlashuvi tabiiy va madaniy ob'ektlarga bosim o'tkazadi. Suv, chiqindi va transport yuklamasi ortadi, bu esa qo'shimcha xarajat va tiklash choralarini talab qiladi. Mahalliy narxlarning ko'tarilishi ham kuzatilishi mumkin.
Shu sababli turizmni rejalashtirishda uning cheklovlari ham hisobga olinadi va oqim hajmiga chegara qo'yish masalasi muhokama qilinadi. Muvozanatli yondashuv uzoq muddatli barqarorlikning sharti sanaladi, chunki resurslarning tiklanish imkoni cheklangan bo'ladi.