Adabiyot

Roman voqealari birinchi jahon urushi davriga to'g'ri kelib, Turkistondagi og'ir ijtimoiy sharoitni tasvirlaydi. Oddiy xalq qahramonlari va ijtimoiy tengsizlik mavzusi yoritiladi.

Oybek roman ustida 1940-yilda ishlay boshlab uni 1942-yilda yakunlagan, asar 1944-yilda nashr etilgan. Tarixiy manba bilan badiiy tasavvur uyg'unligi va Hirot muhiti yoritiladi.

Kecha va kunduz — Cho'lponning yagona romani bo'lib, u o'zbek nasrining eng nozik psixologik asarlaridan biri hisoblanadi. Asar tugallanmagan holda bizgacha yetib kelgan.

Abdulhamid Sulaymon o'g'li Cho'lpon o'zbek adabiyotida erk va ozodlik g'oyalarini teran ifodalagan shoirlardan biri. Uning she'riyati XX asr boshi milliy uyg'onish ruhini aks ettiradi.

Qodiriyning ikkinchi yirik romani 1928-yilda yozib tugatilgan va 1929-yilda nashr etilgan. Zohiriy dindorlik niqobidagi riyokorlik va kinoyaviy badiiy uslub ko'rib chiqiladi.

Roman 1920-yillar o'rtalarida yozilib, dastlab jurnalda qismlar bo'lib chop etilgan. XIX asr Turkiston xonliklari davri, Otabek bilan Kumush qissasi va birlik g'oyasi yoritiladi.

Abdulla Qodiriy o'zbek romanchiligiga asos solgan yozuvchi sifatida tan olinadi. Uning ijodi zamonaviy o'zbek nasrining shakllanishida hal qiluvchi rol o'ynadi.

Muhammadrizo Ogahiy XIX asr Xorazm adabiyotining yirik vakili, shoir va tarixchi edi. Uning faoliyati mintaqa tarixi va adabiyotini yozma tarzda saqlab qolishda muhim rol o'ynadi.

Umarxon, taxallusi Amiriy, Qo'qon xonligini boshqargan hukmdor-shoir edi. Uning davrida Qo'qon adabiyoti va ilm-fani sezilarli yuksalish bosqichini boshdan kechirdi.

Bobur nafaqat mashhur sarkarda va Boburnoma muallifi, balki iqtidorli shoir ham edi. Uning she'riyati samimiyligi va his-tuyg'ular teranligi bilan alohida ajralib turadi.

Ruboiy — to'rt misradan iborat ixcham she'riy shakl bo'lib, unda chuqur falsafiy fikrlar lo'nda tarzda ifodalanadi. Bu janr Sharq adabiyotida alohida mavqega ega.

Jahon otin Uvaysiy o'zbek mumtoz adabiyotidagi eng mashhur ayol shoiralardan biri. Uning ijodi ayollar hayoti va tuyg'ularini nozik tasvirlagani bilan ajralib turadi.

Nodira — Qo'qon xonligining mashhur shoirasi va adabiyot homiysi. Uning faoliyati XIX asr boshlarida Qo'qonni yirik madaniy markazga aylantirishga xizmat qildi.

Devon — bitta shoirning turli janrdagi she'rlari to'plangan kitob bo'lib, arab alifbosi tartibida tuziladi. Janr xilma-xilligi va devonlarning til tarixi uchun qiymati yoritiladi.

G'azal — besh baytdan o'n ikki baytgacha bo'lgan, qofiya va radif bilan bog'langan lirik janr. Uning tuzilishi, maqta an'anasi, mavzu doirasi va turkiy adabiyotdagi rivoji yoritiladi.

Muhammad Rahimxon II, taxallusi Feruz, Xiva xonligining hukmdori va shoiri edi. Uning homiyligida Xivada gurkirab rivojlangan adabiy muhit mintaqa madaniyatiga katta iz qoldirdi.

Munis Xorazmiy XIX asr boshlarida Xorazm adabiy maktabiga asos solgan shoir va tarixchi. Uning faoliyati mintaqada ilm va adabiyotning rivojlanishiga katta turtki bergan.

Boborahim Mashrab o'zbek mumtoz adabiyotida erkin fikrlash va ichki ozodlik g'oyalarini kuylagan noyob shoirlardan biri. Uning she'riyati bugungi kungacha o'ziga xosligi bilan e'tibor tortadi.

Ahmad Yassaviy hikmatlari turkiy tasavvuf adabiyotining ilk va eng nufuzli namunalaridan biridir. Uning ijodi asrlar davomida ko'plab xalqlar orasida ma'naviy qo'llanma bo'lib xizmat qildi.

Boburnoma asari o'zbek adabiyotida memuar janrining eng ilk va yorqin namunasi sifatida qaraladi. Uning tarixiy va badiiy qiymati bugungi kungacha yuksak baholanadi.

Zahiriddin Muhammad Bobur nafaqat sarkarda va davlat arbobi, balki iqtidorli yozuvchi ham edi. Uning Boburnoma asari jahon memuar adabiyotining noyob namunasi hisoblanadi.

Qissa arab rivoyatlariga borib taqaladi, uni keng badiiy asarga birinchi bo'lib Nizomiy Ganjaviy aylantirgan. Navoiy talqini, tasavvufiy ramz va fojiaviy yakun ko'rib chiqiladi.

Syujet Sharq adabiyotida uzoq tarixga ega bo'lib, Navoiy uni turkiy tilda qayta ishlagan. Farhodning hunar egallashi, tog'ni yorib suv yo'li ochishi va komil inson g'oyasi yoritiladi.

Xamsa — Alisher Navoiyning besh dostondan iborat yirik asari. Har bir doston o'z syujeti va g'oyasiga ega bo'lib, mumtoz Sharq adabiyotining eng yetuk namunalaridan hisoblanadi.