Tarix

Buyuk ipak yo'li miloddan avvalgi II asrda shakllangan va Xitoyni O'rta yer dengizi bilan bog'lagan. U orqali faqat mol emas, bilim, din va texnologiya ham tarqalgan.

Buxoroda tug'ilgan Imom al-Buxoriy hadislarni to'plash va tekshirishga umrini bag'ishladi. Uning "Sahih" to'plami sunniy islomda Qur'ondan keyingi eng nufuzli manba hisoblanadi.

Farobiy Arastu falsafasini islom olamiga tanishtirgan va "Ikkinchi muallim" laqabini olgan. U mantiq, siyosat falsafasi va musiqa nazariyasi bo'yicha asarlar yozgan.

Farg'onalik astronom al-Farg'oniy IX asrda astronomiya bo'yicha qo'llanma yozdi va Nil daryosi suv o'lchagichini qurdi. Uning asari Yevropada asrlar davomida o'qitilgan.

Buxoro yaqinida tug'ilgan Ibn Sino tibbiyot va falsafada iz qoldirdi. Uning "Tib qonunlari" asari Yevropa universitetlarida bir necha asr davomida darslik bo'lib xizmat qilgan.

Beruniy astronomiya, geodeziya, mineralogiya va tarix sohalarida ishlagan. U tog' cho'qqisidan turib Yer radiusini o'lchagan va Hindiston haqida davrining eng xolis asarini yozgan.

Al-Xorazmiy IX asrda algebra faniga asos soldi va o'nlik sanoq tizimini keng tarqatdi. Uning nomidan "algoritm", kitobi nomidan esa "algebra" atamasi kelib chiqqan.

Xorazmshoh o'g'li Jaloliddin Manguberdi mo'g'ul bosqiniga qarshi o'n yil kurashdi. Parvon jangida u Chingizxon qo'shinini yengib, bosqinchilarga birinchi jiddiy zarba berdi.

Andijonda tug'ilgan Bobur Movarounnahrdagi taxtni yo'qotib, Hindistonda yangi davlatga asos soldi. Uning "Boburnoma" asari jahon adabiyotidagi eng mashhur tarjimai hollardan biri.

Mirzo Ulug'bek Samarqandda rasadxona qurib, o'rta asrlarning eng aniq yulduzlar jadvalini tuzdi. U hukmdor bo'lishi bilan birga davrining yirik astronomi ham edi.

Amir Temur XIV asrda Samarqandni poytaxt qilib yirik davlat tuzdi. Uning yurishlari Yaqin Sharqdan Hindistongacha cho'zilgan, poytaxti esa davr me'morchiligining markaziga aylangan.

751-yilda Talos daryosi bo'yida Abbosiylar va Tang Xitoyi qo'shinlari to'qnashdi. Jang natijasi Markaziy Osiyoning keyingi asrlardagi madaniy yo'nalishini belgilab berdi.