Tarix

Abdulla Qahhor hikoyada ixchamlikni asos qilgan: ortiqcha so'zdan qochib, bir sahifada bir insonning butun taqdirini ko'rsata olgan. "Sarob" romani va komediyalari ham unga tegishli.

Akmal Ikromov 1929-yildan 1937-yilgacha O'zbekiston Kompartiyasining birinchi kotibi bo'lgan. U 1938-yilda Moskvadagi ochiq sud jarayonida ayblanib qatl etilgan, 1957-yilda oqlangan.

Fayzulla Xo'jayev jadid harakatidan chiqib, Buxoro Xalq Respublikasini boshqargan va keyin O'zbekiston hukumati raisi bo'lgan. U 1938-yilda Moskvada qatl etilgan.

Is'hoqxon Ibrat To'raqo'rg'onda bosmaxona ochgan va olti tilli "Lug'ati sitta alsina" ni tuzgan. U "Tarixi Farg'ona" asari muallifi bo'lib, 1937-yilda qatag'on qurboni bo'lgan.

Hamza Hakimzoda Niyoziy Qo'qonda maktab ochgan, pyesa yozgan va sayyor teatr guruhi tuzib qishloqma-qishloq yurgan. "Boy ila xizmatchi" uning eng mashhur asari hisoblanadi.

Zulfiya o'n yetti yoshida birinchi to'plamini chiqargan va yarim asrdan ortiq ijod qilgan. Eri Hamid Olimjon vafotidan keyingi she'rlarida yo'qotish va xotira mavzusi markazga chiqqan.

G'afur G'ulom she'rda aruz va erkin vaznni birdek qo'llagan. "Shum bola" qissasi XX asr boshidagi Toshkentni bola ko'zi bilan tasvirlaydi, "Sen yetim emassan" she'ri esa urush yillarida yozilgan.

Oybek XX asr o'zbek nasrining yirik vakili bo'lib, "Qutlug' qon" va "Navoiy" romanlarini yozgan. "Navoiy" ustida ishlashdan oldin u manbalarni va XV asr Hirot tarixini uzoq o'rgangan.

Usmon Nosir qisqa umri davomida o'zbek she'riyatida yorqin iz qoldirdi va Pushkin hamda Lermontov asarlarini tarjima qildi. U qatag'on davrida lagerda vafot etgan.

Munavvarqori Toshkentda "usuli jadid" maktabini ochgan va unga "Adibi avval" hamda "Adibi soniy" darsliklarini yozgan. U jamiyatlar tuzib, kutubxona va o'quv kurslari ham ochgan.

Cho'lpon o'zbek she'riyatiga erkin vazn va jonli kundalik tilni olib kirdi; "Kecha va kunduz" romani uning nasrdagi asosiy asari. U 1938-yilda qatl etilgan, asarlari esa uzoq yillar taqiqda qolgan.

Abdulla Qodiriy "O'tkan kunlar" bilan o'zbek adabiyotidagi birinchi romanni yaratdi va jonli xalq tiliga tayangan nasr uslubini shakllantirdi. U 1938-yilda qatl etilib, 1956-yilda oqlangan.

Shayboniyxon 1500-yildan boshlab Samarqand va Buxoroni egallab, Markaziy Osiyoda temuriylar hukmronligini tugatdi. U 1510-yilda Marv yaqinidagi jangda yengilib halok bo'lgan.

Fitrat jadidchilik harakatining nazariyotchisi bo'lgan, keyinchalik o'zbek tili va adabiyoti tarixi bo'yicha ilmiy asarlar yozgan. U 1938-yilda qatag'on qurboni bo'ldi.

Behbudiy Samarqandda yangi usul maktabi ochib, unga darsliklar yozdi, "Samarqand" gazetasi va "Oyina" jurnalini chiqardi. Uning "Padarkush" asari birinchi o'zbek dramasi hisoblanadi.

So'fi Olloyorning "Sabot ul-ojizin" asari Markaziy Osiyo maktablarida ikki asrdan ortiq darslik sifatida ishlatilgan. U diniy bilimni turkiy tilda she'r orqali yetkazgan.

Namanganda tug'ilgan Mashrab darveshlik yo'lini tanlab, umrining katta qismini sayohatda o'tkazgan va sodda, jonli tilda she'r yozgan. U 1711-yilda Balxda qatl etilgan.

Uvaysiy XIX asrda yashagan o'zbek shoirasi bo'lib, Nodira bilan bir adabiy muhitda ijod qilgan. U qizlarga saboq bergan va o'z davrida muallima sifatida ham tanilgan.

Amir Olimxon 1910-1920-yillarda Buxoro amirligini boshqargan so'nggi hukmdor. Qizil Armiya Buxoroni egallagach, u Afg'onistonga qochib, umrini surgunda tugatgan.

Asl ismi Mohlaroyim bo'lgan Nodira o'zbek va fors tillarida she'r yozgan hamda Qo'qon saroyiga shoirlarni to'plagan. Eri Umarxon vafotidan keyin davlat ishlarini boshqargan.

Xudoyorxon Qo'qon xonligi taxtiga bir necha bor chiqqan va bir necha bor undan ag'darilgan. U 1875-yilda Toshkentga qochib ketgan; Qo'qondagi saroyi bugun muzey sifatida ishlaydi.

Xiva xoni Muhammad Rahimxon II "Feruz" taxallusi bilan she'r yozgan va saroyida shoirlar hamda tarjimonlarni to'plagan. Uning davrida Xivada toshbosma bosmaxona ochilgan.

Xiva xoni Abulg'ozi Bahodirxon "Shajarai turk" va "Shajarai tarokima" asarlarini yozgan. U kitoblarini ataylab sodda turkiy tilda bitgan; asarlari XVIII asrda Yevropaga yetib borgan.

Abdullaxon II XVI asrda tarqoq shayboniylar davlatini birlashtirdi va keng qurilish ishlarini olib bordi. Uning nomi bilan bog'liq karvonsaroy va ko'priklar bugungacha saqlangan.